2010-12-17   100-letni wkład Krakowa w rozwój medycyny prewencyjnej i akcji profilaktycznych

W dniu 17.12.2010 r odbyła się Konferencja Naukowa „100 letni wkład Krakowa w rozwój medycyny prewencyjnej i akcji profilaktycznych” zorganizowana przez Zakład Higieny i Dietetyki Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, przy współudziale Polskiego Towarzystwa Higienicznego, Katedry Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej, Katedry Historii Medycyny UJCM i Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Krakowie.
Konferencja objęta była patronatem honorowym sprawowa­nym przez Prorektora Uniwersytetu Jagiellońskiego ds. Collegium Medicum - prof. Wojciecha Nowaka oraz Dziekana Wydziału Lekarskiego - prof. Tomasza Grodzickiego. Głównym celem Konferencji było ukazanie historycznego wkładu środowiska naukowego w Krakowie w początki działań, które przerodziły się w założenia i cele medycyny prewencyjnej. Szczególną rolę w tej dziedzinie odegrali uczeni, którzy stworzyli podwaliny pod organizację jednostki naukowo-dydaktycznej, która obecnie funkcjonuje jako Zakład Higieny i Dietetyki na Wydziale Lekarskim CMUJ w Krakowie.
Tematyka higieny, bakteriologii i epidemiologii po raz pierw­szy zaczęła być poruszana w 1809 r. w trakcie zajęć prowadzonych ze studentami kierunków medycznych UJ; w 1893 r. została ustanowiona Katedra Higieny na Wydziale Lekarskim UJ pod kierownictwem prof. Odo Bujwida w budynku przy ulicy Kopernika 23. Profesor Odo Bujwid uruchomił w Kra­kowie drugą w Polsce stację pasterowską i uzyskał pierwszą polską surowicę przeciwbłoniczą. Z wyjątkiem okresu II woj­ny światowej, kiedy oficjalna działalność UJ była zawieszona, Katedra Higieny prowadziła wielokierunkową działalność badawczą i ożywioną działalność dydaktyczną. W latach 70. XX w. Katedra Higieny weszła w skład Instytutu Medycyny Społecznej, z którego wyodrębniły się funkcjonujące obecnie jednostki (Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej oraz Zakład Higieny i Dietetyki).
Pełnomocnik Rektora UJ ds. Dydaktyki - prof. Beata Tobiasz-Adamczyk w referatach „Epidemiologia krakowska jako pionier epidemiologii polskiej” oraz „ Socjologia medycyny szkoła krakowska” przedstawiła historię i współczesność Katedry Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej, a historię Zakładu Higieny i Dietetyki przedstawili; prof. Roman Lutyński, dr Krystyna Dłużniewska i prof. Emilia Kolarzyk.
Całość historycznych aspektów znalazła odzwierciedlenie w referacie Prof. Andrzeja Środki „Szkoła krakowska jako zarzewie naukowych podstaw higieny w Polsce”. Przedsta­wiona została również rola Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ochronie zdrowia w okresie 90-lecia działalności służb sanitarnych w Polsce oraz omówione zostały programy profilaktyczno-edukacyjne realizowane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie na terenie miasta Krakowa oraz powiatu krakowskiego.
W czasie Konferencji odległe dzieje przeplatały się z tematami, którymi obecnie żyje gałąź medycyny, która ma za zadanie zapobiegać chorobom i rozwijać świadomość prozdrowotną. Profesor Piotr Podolec przedstawił cele i zadania Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia. Podkreślił, że nw. Towarzystwa: Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Towarzystwo Internistów Polskich, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Polskie Towarzystwo Nadciśnienie Tętniczego, Polskie Towarzystwo Badań nad Miażdżycą, Polskie Towarzy­stwo Pediatryczne, Polskie Towarzystwo Neurologiczne oraz Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce-zjednoczyły wysiłki, aby dostosować zasady profilaktyki europejskiej do warunków i specyfiki naszego kraju, opracować wspólny system promocji i informacji o epidemiologii i zasadach prewencji chorób układu krążenia oraz koordynować działania w za­kresie prewencji i edukacji w skali całego kraju, z położeniem nacisku na przygotowanie i wprowadzenie odpowiedniego programu nauczania w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach i innych szkołach ponadpodstawowych.
Prodziekan Wydziału Lekarskiego - prof. Maciej Małecki w referacie „Epidemia otyłości i chorób metabolicznych rola dietetyki w prewencji” wykazał, że prozdrowotne działania osobnicze mają wprawdzie duże znaczenie w redukcji tego „palącego” problemu XXI w., ale równocześnie konieczny jest nadzór wyspecjalizowanej kadry. Duże nadzieje pokładane są w specjalistach, którzy kształceni będą na nowoutworzonym kierunku „Dietetyka” na Wydziale Lekarskim UJCM, w specjalnościach „Dietetyka kliniczna” i „Dietetyka populacyjna”.
Na nowe możliwości wzakresie dydaktyki wskazała prof. Ire­na Roterman-Konieczna w referacie „Komputery w służbie medycyny zapobiegawczej”, prezentując programy pomocne w ustalaniu zbilansowanej diety, prawidłowych zachowań żywieniowych i w realizacji kompleksowego podejścia do zdrowia społeczeństwa. Z kolei dbałość o zdrowie środowi­skowe, na przykładzie działań alergologii krakowskiej, stało się tematem wystąpienia prof. Krystyny Obtułowicz.
Cennym wzbogaceniem tematyki prezentowanej przez śro­dowisko naukowe Krakowa było wystąpienie mgr Barbary Jaworskiej-Łuczak z Głównego Inspektoratu Sanitarnego przedstawiające miejsce Polski wśród liderów z zakresu działań w medycynie prewencyjnej, szczególnie w zakresie uregulowań prawnych w obszarze środków odurzających i narkotycznych.
Prezes PTH - prof. Jerzy Marcinkowski podkreślił natomiast celowość holistycznego podejścia do zdrowia, zarówno w obszarze jego fizycznej, jak i psychicznej komponenty. Na przykładzie doświadczeń szwedzkich uwypuklił znaczenie wprowadzania dzieł sztuki do zakładów opieki zdrowotnej wtrosce m.in. o podniesienie komfortu psychicznego leczo­nych pacjentów.
W podsumowaniu Konferencji postulowany był wniosek o skonsolidowanie sił wszystkich Towarzystw Naukowych działających w szeroko pojętym obszarze zdrowia publicznego (na wzór wymienionych wcześniej Towarzystw skupionych wokół profilaktyki chorób układu krążenia), aby wprowadzić i wdrożyć współczesne zasady higienicznego trybu życia oraz zwiększyć świadomość społeczną dotyczącą zachowań osobniczych, sprzyjających zachowaniu i wzmacnianiu zdrowia fizycznego i psychicznego.

prof. dr hab. Emilia Kolarzyk
Kierownik Zakładu Higieny i Dietetyki UJCM