2010-10-26   Profilaktyka zakażeń szpitalnych

Międzynarodowa Konferencja Naukowa
Profilaktyka zakażeń szpitalnych 26 października 2010, Poz
nań


W dniu 26 października 2010 r. w Centrum Kongrescr wo-Dydaktycznym Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (UMP) odbyła się - pod Honorowym Patronatem J.M. Rektora UMP prof. dr. hab. Jacka Wysockiego - Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Profilaktyka zakażeń szpitalnych”.
Konferencja ta została zorganizowana przez Zakład Higieny Katedry Medycyny Społecznej UMR Polskie Towarzystwo Higieniczne (PTH) - Oddział Poznański i Zarząd Główny w Warszawie, Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Poznaniu oraz Europejski Instytut Miedzi w Brukseli (ECI). Współprzewodniczącymi Komitetu Organizacyjnego byli: dr n. biol. Aneta Klimberg - skarbnik ZG PTH, adiunkt Zakładu Higieny UMP i mgr Michał Ramczykowski z agendy ECI w Polsce.
Referat wprowadzający wygłosił dr n. med. Tomasz Szkoda z Głównego Inspektoratu Sanitarnego w Warszawie przedstawiając aktualną sytuację epidemiologiczną zakażeń szpitalnych w Polsce w świetle wyników kontroli przeprowadzonych przez Państwową Inspekcję Sanitarną na terenie całego kraju. Sytuacja prawna w Polsce w zakresie kontroli zakażeń szpitalnych uległa radykalnej zmianie po wejściu wżycie Ustawy o zakażeniach i chorobach zakaźnych w 2001 r. wraz z rozporządzeniami wykonawczymi. W wyniku wprowadzonych nowych przepisów, powstał jeden z najbardziej zaawansowanych systemów nadzoru epidemiologicznego nad szpitalami w Europie. W latach 2001-2009 głównym problemem było wdrażanie przepisów prawa do codziennej praktyki medycznej. Doświadczenia z tego okresu znalazły swoje odbicie w nowym akcie prawnym - Ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 05 grudnia 2008 r. Nowa Ustawa w radykalny sposób podniosła rangę prewencji zakażeń szpitalnych, zwiększyła wymagania dla jednostek ochrony zdrowia w tym zakresie, rozszerzyła problem monitorowania zakażeń na wszystkie obszary udzielania świadczeń zdrowotnych, zarówno w lecznictwie zamkniętym jak i otwartym. Z przeprowadzonych analiz wynika, że szpitale, które posiadają system zarządzania jakością, wykazują lepszą organizację i większą efektywność systemów kontroli zakażeń szpitalnych, co jest ważnym argumentem na rzecz rozszerzania liczby szpitali ubiegających się o certyfikat jakości w obszarze świadczeń medycznych. Istotnym warunkiem prawidłowego nadzoru nad zakażeniami szpitalnymi jest istnienie w szpitalu zespołu i komitetu kontroli zakażeń szpitalnych złożonego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie kwalifikacji członków zespołu kontroli zakażeń szpitalnych. Należy odnotować korzystne zjawisko realizacji kontroli wewnętrznej wzakresie procedur kontroli zakażeń szpitalnych, którą prowadzi 85% szpitali. Wykazano niedostateczne wykorzystanie w szpitalach nowych bezpiecznych technologii zapobiegających zakażeniom związanym z terapią dożylną. Wykazano duże zróżnicowanie w zakresie sterylizacji sprzętu medycznego i kontroli skuteczności tych procedur, co potwierdza konieczność uregulowania tych zagadnień w odrębnym rozporządzeniu dotyczącym sterylizacji medycznej. Stwierdzono niedostateczną liczbę automatycznych urządzeń do dekontaminacji sprzętu endoskopowego.
Mikrobiolog prof. Bill Keevil (University of Southampton, School of Biological Sciences) w swoim referacie (New insights into the antimicrobial properties of copper alloy surfaces) przedstawił historię stosowania miedzi w celach prozdrowotnych a następnie wyniki badań mikrobiologicznych porównujących przeżywalność najistotniejszych w profilaktyce zakażeń szpitalnych patogenów na sprzętach wykonanych z różnych metali (stal nierdzewna, cynk, nikiel, srebro, brąz, miedź). Główny wniosek z jego badań jest taki, iż miedź wykazuje silnie działanie anty-mikrobiologiczne przeciwko bakteriom, wirusom i grzybom.
Profesor Tom Elliott (University Hospitals Birmingham, NHS Foundation Trust, Aston University Birmingham) przedstawił w swoim referacie (Copper for the prevention of microbial contamination of the clinical environment) epidemiologię zakażeń szpitalnych, a następnie studia kliniczne nad używaniem miedzi - ilustrując wykład licznymi fotografiami pokazującymi sale operacyjne i sale zabiegowe wyposażone w sprzęt z użyciem miedzi, np. poręcze łóżek, elementy do sterowania różnego rodzaju urządzeniami (np. pokrętła, uchwyty), blaty wózków, tace do podawania leków, klamki w drzwiach. Bardzo istotne są np.: długopisy, włączniki światła na salach chorych, armatura umywalek, elementy wind najczęściej dotykane, siedziska i oparcia sedesowe w toaletach. We wnioskach końcowych znalazło się podkreślenie, że stosowanie elementów miedzianych w różnego rodzaju sprzęcie, zwłaszcza tym najczęściej dotykanym przez personel i chorych, wyraźnie zmniejsza ryzyko zakażeń szpitalnych.
Prof. Jacek Wysocki (Katedra Profilaktyki Zdrowotnej UMR Oddział Obserwacyjno-Zakaźny Specjalistycznego ZOZ nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu) w referacie „Grypa jako nowy problem w zakażeniach szpitalnych” przedstawił dane epidemiologiczne, w szczególności związane z kolejnymi pandemiami grypy. Omówił aspekty kliniczne grypy, jak łatwość szerzenia się, co sprzyja masowym zachorowaniem, grupy ryzyka, powikłania grypy, powodowane dodatkowe zachorowania i zgony, leczenie i zapobieganie. Podkreślił, że wzrastająca liczba hospitalizacji osób starszych w związku z grypą ma co najmniej częściowy związek ze starzeniem się populacji; choroba ta jest najbardziej groźna dla dzieci poniżej 5 lat oraz osób starszych. Groźne są powikłania grypy, jak: grypowe zapalenie płuc, pneumokokowe zapalenie płuc po grypie. Najwyższe wskaźniki hospitalizacji w sezonie grypowym odnotowywane są w odniesieniu do kobiet ciężarnych chorujących na astmę. Działania ograniczające szerzenie się epidemii w populacji mają na celu: opóźnić i spłaszczyć szczyt epidemii, ograniczyć skutki epidemii i niepokój, ograniczyć liczbę zachorowań, zyskać na czasie. Grypa powoduje duży napływ pacjentów do placówek ochrony zdrowia, zarówno ambulatoryjnych, jak i szpitali; dotyka zarówno pacjentów, jak i pracowników ochrony zdrowia. Placówki ochrony zdrowia mogą odegrać dużą rolę w rozprzestrzenianiu się grypy w populacji. Bardzo ważna jest strategia zapobiegania grypie w placówkach ochrony zdrowia, która - wg CDC - obejmuje: 1. coroczne szczepienie personelu i pacjentów z grup ryzyka, 2. wprowadzenie zasad zapobiegania zakażeniom kropelkowym, 3. edukację personelu i pacjentów, 4. aktywny nadzór i badania przesiewowe nowo przyjmowanych pacjentów, 5. ograniczania odwiedzin i ruchu personelu, 6. szybkie wdrażanie leków przeciwwirusowych w przypadku powstawania ognisk epidemicznych, 7. system ostrzegania. Prof. Wysocki szczególnie podkreślił szczepienia przeciwko grypie zwracając uwagę na fakt, że odsetek zaszczepionych pracowników ochrony zdrowia w USA w 2010 roku jest szacowany na 60%, podczas gdy w Polsce jest znacznie niższy.
O ile odsetek zaszczepionych w 5 krajach z tzw. „starej Unii Europejskiej” (Francja, Hiszpania, Niemcy, Wielka Brytania, Włochy) wynosi około 24% całej populacji, ale jest znacznie wyższy wśród osób powyżej 65 roku życia, gdzie wynosi około 63%, to w Polsce według sprawozdań odsetek zaszczepionych wynosi zaledwie około 3,6% ogólnej populacji; według sprzedaży szczepionek jest wyższy, na poziomie 8,2%.
Prof. Ewa Florek (Laboratorium Badań Środowiskowych, Katedra i Zakład Toksykologii UMP) omówiła aspekty fizjologiczne i toksykologiczne miedzi. Podkreśliła, że miedź - w dużych ilościach - występuje w mięsie (wątroba), owocach morza, ziarnach, orzechach, pieczywie pełnoziarnistym, deserach czekoladowych, suszonych owocach, ziemniakach; najlepszym źródłem miedzi są ostrygi. Miedź jest niezbędna do normalnego funkcjonowania organizmu, ponieważ: jest koenzymem w ponad 50 enzymach, bierze udział we wchłanianiu żelaza niezbędnego do syntezy hemoglobiny, uczestniczy w budowie elastyny i kolagenu, zapobiega degeneracji stawów i osteoporozie, jest niezbędna do prawidłowego działania insuliny. Do wchłaniania miedzi przez skórę dochodzi w czasie: szlifowania malachitu i niektórych innych kamieni jubilerskich, kontaktu z miedzią rozpuszczoną w rozpuszczalnikach lub oleju, pływania w wodzie, do której dodano związków miedzi w celu eliminacji glonów. W kontekście tych faktów wspomniana wyżej obecność sprzętu wykonanego z miedzi nie powinna stanowić istotnego zagrożenia zawodowego.
Prof. Andrzej Szkaradkiewicz (Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej UMP) przedstawił ciekawie istotę zakażeń szpitalnych, omawiając kolejno początki koncepcji zakażeń szpitalnych (przypomniał tutaj zasługi bardzo postaci, jak: Ignaz Philipp Semmelweis, Joseph Lister, Ernst von Bergmann, William Stewart Halsted), definicje zakażenia szpitalnego, determinanty zakażenia szpitalnego, najważniejsze patogeny zakażeń szpitalnych. Wykład zakończył omówieniem kontroli nad zakażeniami szpitalnymi, która obejmuje: bierną rejestrację zakażeń szpitalnych (czułość metody: 14 - 34%), system czynnej rejestracji zakażeń szpitalnych (czułość metody: 58 - 90%) i nadzór mikrobiologiczny (czułość metody: 30 - 70%).
O sukcesie Konferencji, którą prowadził niżej podpisany, świadczy obecność ponad 300 słuchaczy i długotrwała dyskusja z autorami wystąpień.


Jerzy T. Marcinkowski