Strona główna
   O Towarzystwie
- Kontakt
- Statut
- Historia
- Misja
- Władze
- Poczet Prezesów
- Prezesi Honorowi PTH
- Sylwetki
- Pożegnania
- Kalendarium

   Deklaracja członkowska 
   Struktura i jednostki
- Zarząd Główny
- Prezydium ZG
- Główna Komisja Rewizyjna
- Oddziały
- Sekcje Główne
- Fundusz PTH

   Wydawnictwa 
- Platforma redakcyjna

   Konferencje 
   Współpraca 
   Prozdrowotny styl życia
- Pojęcie zdrowia-filozofia wellnes
- Zdrowie człowieka i jego uwarunkowania
- Przeciwdziałanie konsumpcji substancji psychoaktywnych
- Jak zapobiegać przeciwdziałaniu starzenia się skóry?
- Aktywność fizyczna

   Galerie 
   Teksty literackie 

 
 
Historia 
 

Geneza Polskiego Towarzystwa Higienicznego (1898 r.)

Praca piśmiennicza na łamach miesięcznika „Zdrowie” a także sukces edukacyjny dwóch wystaw higienicznych w Warszawie w 1887 i w 1896 roku, stały się doskonałym przykładem solidarności grupy polskiej inteligencji, która w warunkach niewoli zamanifestowała ogromną potrzebę działalności praktycznej na polu higieny i kultury zdrowia. W celu nadania takim inicjatywom charakteru działalności społecznej powstała potrzeba organizowania odpowiednich towarzystw. W skutek wieloletnich i uporczywych starań grona zapalonych działaczy higienistów, pedagogów, inżynierów, prawników, polityków oraz lekarzy skupionych wokół Józefa Polaka redaktora czasopisma „Zdrowie” udało się zorganizować Warszawskie Towarzystwo Higieniczne. W marcu 1898 r. towarzystwo uzyskało statut prawny swojej działalności. 12 marca (wg kalendarza juliańskiego) i 24 marca (wg kalendarza gregoriańskiego) w Petersburgu zatwierdzono statut WTH. Pierwsze posiedzenie organizacyjne członków Towarzystwa odbyło się dnia 1 czerwca 1898 r. Z pośród 38 członków założycieli, w tajnym głosowaniu wybrano 12 członków wchodzących w skład Rady Zarządzającej: Włodzimierz Brodowski, Bolesław Gepner, Alfons Grotowski, Julian Kosiński, Kajetan Mościcki, Franciszek Nowodworski, Aleksander Głowacki (Bolesław Prus), Witold Szumlański, Stanisław Libicki, Józef Polak, Stanisław Markiewicz, Władysław Leppert oraz członków zastępców i komisji rewizyjnej. 

W 1932 r. WTH przekształcono w Polskie Towarzystwo Higieniczne.

I Wystawa Higieniczna w Warszawie w 1887 roku

Powstanie Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego w 1898 roku poprzedziły dwie wielkie wystawy higieniczne zorganizowane na terenie Warszawy. Geneza pierwszej wystawy w 1887 roku ściśle wiąże się z działalnością grupy czasopisma „ZDROWIE", i jego redaktorem dr Józefem Polakiem. Podczas kolejnego spotkania redakcyjnego powstała idea utworzenia wystawy, tworzy się jej pierwszy projekt. Miała to być w swym założeniu swoista lekcja higieny dla szerokich kręgów społeczeństwa.
Cyt.: „wszyscy przyjęli projekt ten jako szaleństwo. Równie łatwo , stworzyć byłoby można w Syberii galerię obrazów. A jednak ta śmiała szalona myśl prawie niepodobna do wykonania ze względu na warunki kraju znalazła drogę do urzeczywistnienia (...) 21 maja 1887 roku godz. 11-tej z rana otwarły się na placu ujazdowskim bramy wystawy higienicznej. Dobra wola i energia moralna organizatorów odniosła zwycięstwo nad wszelkiemi przeszkodami, i Warszawie przypadła zaszczytna rola urządzenia wystawy jakiej Paryż nie widział dotychczas i na jaką do chwili obecnej zdobyły się tylko; Berlin, Londyn i Bruksela! Dodajmy, że obok swych poprzedniczek, wystawa higieniczna w Warszawie przedstawiła postać piękną".
Nad całością prac przygotowujących wystawę czuwał komitet organizacyjny wyłoniony na ogólnym posiedzeniu w Magistracie miasta Warszawy. Na prezesa wybrano prof. Wiktora Szokalskiego, a jego głównymi motorami byli dr Józef Polak jako główny sekretarz oraz inżynier Alfons Grotowski wiceprezes. Protektorat nad wystawą przyjęła hr. Augustowa Potocka. Natomiast członkami zarządu byli przewodniczący i sekretarze pojedynczych sekcji, które obejmowały zagadnienia specjalizacyjne wyodrębnione z szerokiego zakresu higieny. Powstały więc komitety i sekcje: fizyko-chemiczna, szpitalna, wychowawcza, inżynierii i budownictwa, przemysłowo - fabryczna i pasożytnicza. W skład sekcji wchodzili odpowiedni specjaliści, którzy w stosownym zakresie przygotowywali plan danego działu i w zgodzie z zarządem wystawy ustalali szczegóły. Posiedzenia zarządu i poszczególnych sekcji odbywały się regularnie a „wszystkie kwestyje były obszernie rozpatrywane i omawiane, w razie sprzeczności zdań, rozstrzygano większością głosów". Jednym z najważniejszych działów wystawy był dział sekcji wychowawczej, któremu przewodniczył prof. Jurkiewicz. Program wystawowy ich działu obejmował I. higienę niemowląt, II. higienę dzieci i młodzieży oraz III. konserwowanie sił fizycznych młodzieży. Sekcja urządziła według swojego planu: wzorcową ochronę lub szkołę początkową, salę gimnastyczną oraz opracowano tablice z głównymi zasadami higieny wychowawczej. Ten wydział zaprezentował na wystawie również „instytut szczepienia ospy dr Mączewskiego", ogródki Freblowskie, oraz wzorowo urządzone sale szkolne. Dział statystyczny na wystawie zaprezentował się najskromniej, ponieważ to co stanowi jego przedmiot, to zebrane w 15 tablic i wykresów dane statystyczne np. rozmieszczenie ludności w kraju względem zdrowotnym itp. Sekcję szpitalną reprezentowały prawie wszystkie szpitale warszawskie. Szpital Dzieciątka Jezus przedstawił urządzenie sali operacyjnej przez koi. Krajewskiego Mimo skromnych założeń projekty wystawiennicze poszczególnych sekcji rozrastały się, co w związku z tym wymagało od organizatorów przygotowania najważniejszej rzeczy tj. środków materialnych . Jednak ogromne poparcie społeczeństwa, jakie znalazła przygotowywana wystawa ułatwiło zgromadzić na ten cel dodatkowe fundusze, tzw. gwarancyjne w wysokości 9 tyś. rubli. Plany organizatorów doszły do skutku. Wystawę zlokalizowano na obszernym terenie zakreślonym Alejami Ujazdowskimi, ul. Piękną i Agrykolą. Było to całe miasteczko wystawowe; nazwane HYGEOPOLEM, nadano również odpowiednie miana poszczególnym alejkom i placom, które ozdabiano pięknymi rzeźbami postaci z mitologii.
Cyt.: „Przejdźmy się pourządzanym już placu wystawy i przedstawmy plan jej w szkicowych zarysach. Ozdobną bramą w stylu doryckim wchodzimy od ulicy Pięknej w szeroką aleję wystawy, nazwaną aleją Hipokratesa, ozdobioną posągiem tego praojca wszystkich lekarzy. W alei tej spostrzegamy po stronie lewej najpierw kiosk zarządu wystawy, w którym pomieszczone zostaną przez p. Światłowskiego, inspektora fabryk, różne przedmioty odnoszące się do hygieny fabryk. Dalej idą: kiosk muzeum pszczelniczego, kiosk Troetzera (sikawki, pompy) itp., oraz kiosk cukierniczy Sztengla. Po stronie prawej domek p. Dmowskiego, z aparatami do wód mineralnych, 3 baraki szpitalne panów Szokalskiego, Chudzyńskiego i Żarskiego, wystawą takowych przedmiotów gumowych p. Kuksz i Luedtke oraz ozdobny kiosk D-ra Mączewskiego, w którym będzie się odbywać szczepienie ospy na cielętach. Aleją tą dochodzimy do wodotrysku i sąsiadującego z nim basenu wodnego. Naprzeciwko wodotrysku znalazł pomieszczenie gustowny pawilon miasta Warszawy, w bliskości niego pawilon z wódkami przemysłowca z Moskwy. Doszliśmy tym sposobem do głównego pawilonu zarządu wystawy, w którym oprócz wystawców znalazły pomieszczenie ze swemi okazami następujące sekcje: inżynieryi i budownictwa, szpitalna, przemysłowo fabryczna, i w osobnych zamkniętych oddziałach, sekcyja pasożytnicza, oraz oddział dla szczepienia wścieklizny D-r Bujwida. Od pawilonu miejskiego, po wzorowym bruku, który pokrywa część alei, dochodzimy do estrady dla orkiestry, zkąd wprost takowej spostrzegamy żelazny pawilon Lilpopa i Raua, gdzie oprócz wystawców mieści się sekcyja fizyko - chemiczna i wystawa kolei Nadwiślańskiej. Po za pawilonem Raua urządzoną jest do użytku publiczności gimnastyka, należąca do sekcyi wychowawczej. Na prawo tegoż pawilonu, w położeniu wschodnio - południowem, stoi ukośnie budynek znacznych rozmiarów jako typ „wzorowej ochrony miejskiej event. szkoły początkowej o dwóch oddziałach". W budynku tym znalazła pomieszczenie sekcyja wychowawcza. Naprzeciwko ochrony spostrzegamy kosztowną i okazałą wystawę kanalizacji i wodociągów, jako to: modele filtrów, wzorowy kolektor i domek parterowy murowany wystawiony przez p. Granzowa dla wykazania kanalizacyi domu, tj. stosunku kanalików do zlewów, waterklozetów, pralni itp... W dalszym ciągu postępując ku basenowi, spostrzegamy na prawo domek z wystawą sanitarną kolei Warszawsko - Wiedeńskiej i dochodzimy do taniej kuchni, gdzie w godzinach południowych wydawanemi będą objady. Na wystawie szczególnie zostały uwzględnione miejsca ustępowe, które są różnych systemów, (klozety wodne Kamińskiego, torfowe towarzystwa Otwockiego, wzorowy pisuar it.p.) i oddane do użytku publiczności. Szerokie i piękne trawniki upiększone krzewami i drzewkami, kwietniki ubrane wazonami i posągami dopełniają estetycznie całości Wystawy"

 

Zarząd I Wystawy Higienicznej w Warszawie 1887 r.

Dr. prof. Włodzimierz Brodowski
Prezes Zarządu

Dr Edward Przewoski
Wiceprezes
Dr Piotr Troicki
Wiceprezes
Inż. Alfons Grotowski
Wiceprezes

 

Inż. Kajetan Mościcki
Wiceprezes
Dr Józef Polak
Sekretarz Główny
Ferdynand Więckowski
Kasjer

 

 

PLAN I WYSTAWY HIGIENICZNEJ

 

PLAC ZABAW DZIECIĘCYCH

 

PRZENOŚNE BARAKI SZOKALSKIEGO

 

SALA GIMNASTYKI

 

SZPITAL DLA DZIECI

 

TYP KLASY WZOROWEJ

 

UCZEŃ SIEDZĄCY PRAWIDŁOWO PRZY PISANIU,
POKÓJ DLA CHOREGO WYGODNIE URZĄDZONY,
STÓŁ OPERACYJNY CHIRURGICZNY,
UCZEŃ SIEDZĄCY NIEPRAWIDŁOWO PRZY PISANIU,
APARAT DLA CHORYCH DO ODDYCHANIA CZYSTYM POWIETRZEM

 

W TUNELU KANALIZACYJNYM

 

WIDOK WYSTAWY OD AL. UJAZDOWSKICH

 

Z PAWILONU HIGIENY WYCHOWAWCZEJ

 

 

 Katalog I Wystawy Higienicznej w Warszawie w 1887 r.

KLIKNIJ PONIZEJ ABY OBEJRZEĆ CAŁY KATALOG

 

Medal z I Wystawy Higienicznej w 1887 r. w Warszawie

 

 

II Wystawa Higieniczna w Warszawie w 1896 roku

Po 9 latach od sukcesu, jaki odniosła pierwsza wystawa higieniczna, zakiełkowała ponownie myśl utworzenia wystawy. Uważano wówczas, że taka forma przekazu jest najlepszym sposobem dotarcia do szerokiego grona społecznego i doskonale wypełnia swe zadanie dydaktyczne, daje możliwość wglądu w zmiany poprawiające byt sanitarny. Już od 1894 grono wytrwałych organizatorów poprzedniej wystawy na czele z Dr Józefem Polakiem rozpoczęli przygotowania do II wystawy. W czerwcu tego roku otrzymano pozwolenie i poparcie władz miasta na urządzenie wystawy w 1896 roku. Początkowo miejscem wystawy miały być tereny stacji filtrów i wodociągów miejskich. Jednak ostatecznie władze miejskie przeznaczyły na ten cel fundusze potrzebne do przygotowania innego terenu i wybudowania pawilonu głównego. Wyznaczono więc obszerny plac, mający przeszło 200 tyś. łokci kwadratowych u zbiegu ulic: Nowowiejskiej, Polnej i Kaliksta. W ciągu roku osuszono bagnisty teren, splantowano i obsadzono zielenią, uzbrojono we wszelkie instalacje kanalizacyjne oraz wybudowano cały szereg budynków mieszczących eksponaty. Teren miał później służyć miastu jako wielki zieleniec, a ponadto jako siedziba spodziewanego towarzystwa gimnastycznego. Termin otwarcia II wystawy higienicznej zaplanowano na przypadające stulecie (16 maja 1896 r.) wprowadzenia szczepień ochronnych przeciwko ospie przez dr Edwarda Jennera. Dr Józef Polak był ich zwolennikiem, a wystawa była dobrą okazją do propagowania idei szczepień.
Po załatwieniu pierwszych formalności powołano zarząd wystawy, któremu przewodniczył prof. Ludomir Brodowski a sekretarzem był dr Józef Polak. Wystawie patronowało czasopismo „ZDROWIE", w którym regularnie opisywano prace poszczególnych sekcji. Ich członkowie przedstawili w sposób poglądowy, przystępny dla szerokiej publiczności to wszystko, co się odnosi do higieny. Opracowano szczegółowy regulamin dla wystawy, w którym przedstawiono różne działy higieny oraz dyscypliny z nią związane: 1. Higiena żywienia, 2. Higiena odzieży, 3. Higiena miast i wsi oraz mieszkań, 4. Bakteriologia i dezynfekcja, 5. Higiena specjalna (szkoły, warsztaty i fabryki, szpitale i zakłady lecznicze, miejscowości klimatyczne), 6. Statystyka i meteorologia.
Dla zapewnienia odpowiedniej oprawy wystawy do poszczególnych prac zaangażowano wybitnych specjalistów. Nad całością prac inżynieryjnych czuwał Kajetan Mościcki. Sprawami zieleni zajął się znany ogrodnik Franciszek Szanior. Oprawę plastyczną powierzono artystom polskim, a muzyczną zapewniła Orkiestra Symfoniczna pod protektoratem Noskowskiego i Munchheimera. Przy oświetleniu wystawy zastosowano nowoczesne lampy żarowe. Zademonstrowano sensacyjne odkrycia naukowe między innymi: lampę magiczną (przezrocza), fonograf, działanie promieni RTG, karetkę pogotowia, oraz plany kanalizacyjne Lindleya. Ponieważ wystawa miała przyciągnąć zwiedzających z różnych warstw społecznych i dostarczyć nie tylko wiedzy ale i rozrywki urządzono na jej terenie konkursy i zawody sportowe. Dużo miejsca poświęcono również obiektom towarzyszącym takim jak: cukiernia, kuchnia, strzelnice, karuzela, estrada i diorama, w której przedstawiono płótno odtwarzające widok starej Warszawy malowanego według Canaletta przez Piątkowskiego i Ryszkiewicza.
Cyt.:
„odkładając szczegółowy opis naukowej części wystawy do następnych sprawozdań nadmieniamy tu jedynie, że ogólne ugrupowanie okazów naukowych jest bardzo systematyczne i pod względem estetycznym nie pozostawia również nic do życzenia. Okazy te mieszczą się przeważnie w dwóch głównych budynkach wzniesionych przez komitety wystawy, mianowicie w pawilonie głównym autorstwa budowniczego Goldberga i hali gimnastycznej, wzniesionej staraniem inż. p. Rycerskiego, (która ma zostać stale na placu wystawowym). Część środkowa, głównego pawilonu była murowana z cegły, nie tynkowana, boczne zaś skrzydła drewniane, lekkie, prowizorycznej prawie konstrukcji. Środkowa część, według dzisiejszego projektu, ma pozostać stale na placu i stać się własnością miasta. Pawilon ten ożywiają malowidła naszych wybitnych malarzy, mianowicie: Gersona, Alchimowicza, Wasilkowskiego, Żmurki i Piątkowskiego, dzielnie i z życiem wykonane. W nim znajduje się dział szpitalny, fizyczno-chemiczny, farmaceutyczny, statystyczny, przemysłowy i budowlany, halę zaś zajmuje wyłącznie sekcyja pedagogiczna. Część działu szpitalnego oraz dział leczniczy mieszczą się w baraku przenośnym Deckera; do tego działu należy jeszcze stacya ratunkowa, urządzona na wzór tego rodzaju stacyi, funkcjonujących w Wiedniu. Prócz tego w oddzielnym budynku, specjalnie na ten cel postawionym, mieści się instytut bakteriologiczny: wreszcie po raz pierwszy figurujący na wystawie dział higieny ludowej zajmować będzie cały szereg budynków, które z powodu ciągłej niepogody nie mogły być na termin wykończone; między innemi przedstawiona tu zostanie typowa chata wiejska, rzeźnia mało-miasteczkowa i łaźnia ludowa. W ogóle całość zewnętrzna wystawy, wielkość, plac obszerny, czynią na widzu wrażenie, że tu ludzie włożyli dużo pracy i dużo dobrych chęci, chęci do pracy przez nikogo nie wynagradzanej. Uwzględniając tę właśnie okoliczność i pamiętając iż najmożniejsi nawet, robiąc coś bezpłatnie, robią zawsze, jak z łaski - przyjść musimy do wniosku, że garstka naszych inicjatorów zasłużyła na uznanie i wdzięczność."
Ogromne powodzenie wystawy spowodowało przedłużenie jej trwania aż do końca września 1896 roku. Wystawę zwiedziło 140 tyś. osób płacąc za bilet wstępu 30 kopiejek. Natomiast drugie tyle stanowili zwiedzający bezpłatnie. Ekspozycja wzbudziła żywe zainteresowanie również za granicą. Gościli na niej polscy lekarze z Poznania, Lwowa i Krakowa (Bujwid, Ciechanowski, Buszek). Byli obecni higieniści z Cesarstwa: delegaci Akademii Medycznej z Petersburga i reprezentanci rosyjskiego Towarzystwa Ochrony Zdrowia Publicznego, a także przedstawiciele pism higienicznych i lekarskich z Amsterdamu, Frankfurtu, Berlina, Paryża. II Wystawa Higieniczna w Warszawie, w sposób nowoczesny przedstawiła wiele aspektów higieny, poruszyła liczne zagadnienia dotyczące potrzeb sanitarnych w rozwijającym się społeczeństwie.

 PLAN WYSTAWY

 

 WEJŚCIE DO PAWILONU GŁÓWNEGO

 

 OGÓLNY WIDOK WYSTAWY

 

 OGÓLNY WIDOK WYSTAWY

 

 WIDOK HALI GIMNASTYCZNEJ

 

 WNĘTRZE HALI GIMNASTYCZNEJ

 

 PRACOWNIA DOŚWIADCZALNA DR. ODO BUJWIDA

 

 POKÓJ DZIECIĘCY

 

 ODDZIAŁ ZAKŁADU FREBLOWSKIEGO MARYJI I JADWIGI KELLERÓWNIEN

 

 WYROBY SZWALNI I PRZYTUŁKÓW

 

 ZAKŁAD FREBLOWSKI

 

 APARAT DEZYNFEKCYJNY

 

 WZÓR CHATY WIEJSKIEJ

 

 WZÓR DOMU ROBOTNIKÓW

 

 WZÓR ŁAŹNI WIEJSKIEJ

 

 WZÓR RZEŹNI

 

Medal z II Wystawy Higienicznej w 1896 r. w Warszawie

   

Czasopismo „Zdrowie"

4 kwietnia 1885 roku Główny Zarząd Prasy w Petersburgu zezwolił Józefowi Polakowi założyć w Warszawie czasopismo pt. „Zdrowie”, które miało stanowić „właściwy organ higieny krajowej". Pierwszy numer czasopisma ukazał się w październiku 1885 roku. Jego redaktorem i wydawcą został Józef Polak. Współpracował z nim komitet redakcyjny przedstawicieli różnych zawodów i wybitnych działaczy w dziedzinie higieny.
„Higiena wówczas zajmie przynależne stanowisko w prasie, gdy zrozumianą wreszcie zostanie przez wszystkie warstwy społeczeństwa ta wielka prawda, że w zdrowiu leży przyszłość narodów"

Głównym celem czasopisma miało być przyczynienie się do postępu nauki zdrowotności, odnotowywanie postępów higieny w kraju i ciągłe wywieranie wpływu na jej rozwój. Nowe czasopismo było przeznaczone dla tych, którzy ze względów na swoje stanowisko społeczne i wykształcenie mają możliwość wpływania na rozwój higieny w kraju. Do nich należą: Lekarze inżynierowie, budowniczowie, prawnicy, przyrodnicy, redaktorzy, pedagodzy, filantropi i inni, którzy odznaczali się zamiłowaniem do higieny.
Tematyka czasopisma ujęta była w szereg działów zawierających aktualne sprawy czasopiśmiennictwa w kraju i zagranicą, wydarzenia w świecie naukowym, opisywały praktyczne zastosowania urządzeń sanitarnych, propagowały profilaktykę szczepień, higieny żywienia, higieny domów, szkół, kąpieli higienicznych i kanalizacji.
Od samego początku czasopismo borykało się z trudnościami finansowymi. W związku z tym otrzymywało początkowo zasiłki roczne z kasy im. Mianowskiego. Jedynie bezinteresowna pomoc niektórych autorów pozwoliły na jego kontynuację. W 1887 roku współtwórcy wystawy higienicznej utworzyli komitet redakcyjny czasopisma, które zaczęło pełnić rolę ich organu. Na łamach czasopisma pojawiają się pierwsze plany organizowania wykładów i wystaw z zakresu higieny oraz co najważniejszym w tamtych czasach zrzeszenie się działaczy wokół instytucji, która w konsekwencji swojej działalności przejęła by funkcje niedostatku władzy. „Zdrowie" przyczyniło się do założenia Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, którego projekt ustawy na łamach czasopisma przedstawił Józef Polak. Od lipca 1900 roku „Zdrowie" przeszło na własność Towarzystwa i stało się jego oficjalnym organem. Redaktorem wówczas został wybrany Władysław Janowski lecz do końca roku figurował jako redaktor i wydawca Józef Polak.

Józef Polak (ur. 11 grudnia 1857 w Równem na Wołyniu) rozpoczął po maturze studia lekarskie w Akademii Cesarsko-Królewskiej Medyko-Chirurgicznej w Warszawie. Dnia 18 listopada 1880 r. uzyskał dyplom lekarza cum eximia laude - ze szczególną pochwałą. Bezpośrednio po studiach rozpoczął pracę jako nadetatowy asystent u prof. Ignacego Baranowskiego a także uczęszczał do Katedry i Zakładu Anatomii Patologicznej kierowanym (w latach 1857-1897) przez prof. Włodzimierza Brodowskiego. Od początku 1881 r. do 7 marca 1882 r. prowadził wolną praktykę we Włoszczowej. W tym czasie zdał egzaminy na stopień doktora medycyny i odrębny egzamin uprawniający do stanowiska lekarza administracyjnego. Powróciwszy do Warszawy prowadził skromną praktykę lekarską. W tym czasie zaczął pisać do różnych czasopism; m.in. razem z doktorem Stanisławem Markiewiczem redagował dodatek higieniczny w czasopiśmie „Medycyna”; prowadził dział higieniczny w czasopiśmie „Nowiny Lekarskie”. W 1883 r. napisał „Podręcznik leczniczy. Wskazówki leczenia domowego dla użytku dworów, gmin, księży, nauczycieli, majstrów, nadzorców warsztatowych, zawiadowców stacyj dróg żelaznych, felczerów itp.” W tym samym roku, z ramienia redakcji czasopism „Przegląd Tygodniowy Życia Społecznego, Literatury i Sztuk Pięknych”  i „Inżynieria i Budownictwo”, wyjechał jako korespondent na wystawę higieniczną do Berlina a następnie do Londynu. W 1883 r. został członkiem Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego a także British Medical Association w Londynie. W 1884 r. otrzymał posadę lekarza miejscowego a także został kierownikiem Instytutu Szczepienia Ospy przy Szpitalu Dzieciątka Jezus w Warszawie. Kierował ruchem pacyfistycznym i założył Polskie Stowarzyszenie Przyjaciół Pokoju. Był pracownikiem Rady Komisji Odbudowy Kraju i Racjonalnego Budownictwa Tymczasowej Rady Stanu. 
Dr Józef Polak uważał, że szeroki ruch higieniczny w kraju mogłoby rozwinąć tylko fachowe czasopismo w połączeniu z działalnością odpowiedniego towarzystwa naukowego. Cały rok 1885 poświęcił na przygotowanie do wydania czasopisma. Ostatecznie w październiku ukazał się pierwszy numer tygodnika „Zdrowie”. Józefowi Polakowi udało się zgromadzić współpracowników ze wszystkich zaborów. Byli wśród nich nie tylko lekarze, ale także budowniczy, inżynierowie, meteorolodzy i statyści. Czasopismo „Zdrowie” otrzymało złoty medal na wystawie higieny wieku dziecięcego w Paryżu (1887) a także na wszechrosyjskiej wystawie higienicznej w Petersburgu (1894). Józef Polak przez 15 lat redagował czasopismo. Starał się na łamach prasy uwzględniać wszystkie działy higieny praktycznej. Zamieszczał w „Zdrowiu” także prace naukowe, również o charakterze podręcznikowym, wypełniając w ten sposób lukę braku podręczników z higieny. W 1900 r. Józef Polak przekazał czasopismo pod kuratelę Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (WTH). Od tej pory „Zdrowie” stało się oficjalnym organem WTH, zwracając uwagę między innymi na nienajlepszy stan sanitarny kraju, jak i stan zdrowia swoich obywateli. Stało się pismem WTH a następnie PTH odzwierciedlającym przez kilkadziesiąt lat jego cele i zadania.
Dr med. Józef Polak był II prezesem WTH w latach 1903-1928 aż do śmierci. Zmarł w Warszawie 4 sierpnia 1928 roku, gdzie został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim: 
kwatera 64 - rząd 4.

Poniżej zdjęcia nagrobka z epitafium

 

 

 

 

  Zapiski dr Józefa Polaka

 

 

Źródło: Archiwum m.st. Warszawy, sygn.: Zbiór Korotyńskich XIp-1946

 

Gmach Polskiego Towarzystwa Higienicznego przy ul. Karowej 31 w Warszawie

Warszawskie Towarzystwo Higieniczne (WTH) szybko zdobyło uznanie i poparcie środowisk inteligenckich w całym kraju. Pomyślano wówczas o własnej siedzibie ze wzorowym wyposażeniem sanitarnym z laboratoriami i salą odczytową. Właściwe przygotowania do budowy siedziby rozpoczęto z inicjatywy dr. Józefa Polaka już w 1902 r.
Pierwszym z licznych, ale najhojniejszym i dyskretnym fundatorem  na rzecz budowy gmachu był dr Kazimierz Chełchowski (1858-1917). W 1905 r. WTH na skutek uchwały Magistratu miasta Warszawy objęło w posiadanie, jako dzierżawca na 24 lata z czynszem 140 rubli rocznie plac Nr 392 przy ulicy Karowej wielkości 263 sążni kwadratowych. Formalności w imieniu WTH podpisał mecenas Brzeziński. Na mapie ówczesnej Warszawy był to punkt bardzo reprezentacyjny, obok największych hoteli, w sąsiedztwie licznie odwiedzanej Panoramy oraz u wylotu wiaduktu (od 1915 r. im. Stanisława Markiewicza).
W lutym 1912 r. za pośrednictwem Koła Architektów rozpisano konkurs na projekt gmachu. Nadesłano 13 projektów, wśród których nagrodzono trzy najciekawsze i wybrano ostatecznie propozycję Jana Fryderyka Heuricha (1873-1925), którego plan sytuacyjny przedstawiony został ostatecznie w marcu 1912 r. Gmach WTH miał pomieścić wg projektu bibliotekę wraz z czytelnią, muzeum higieniczne, pracownię badań naukowych i praktycznych oraz salę odczytową.

TRZECIA NAGRODA W KONKURSIE NA PROJEKT BUDYNKU PTH

 

 

DRUGA NAGRODA W KONKURSIE NA PROJEKT BUDYNKU PTH

 

 

PIERWSZA NAGRODA W KONKURSIE NA PROJEKT BUDYNKU PTH

 

RZUT ARCHITEKTONICZNY I PIĘTRA

Źródło: Archiwum m.st. Warszawy, Zbiór Korotyńskich I-51 s.56

 

 

RZUT ARCHITEKTONICZNY PRZYZIEMIA (PARTER)

Źródło: Archiwum m.st. Warszawy, Zbiór Korotyńskich I-51 s.57


Realizację projektu rozpoczęto 1913 r., a robotami technicznymi kierował Jerzy Mikulski. W celu urzeczywistnienia dawno powziętego planu wzniesienia własnego gmachu powołano Komitet budowy, w którego skład weszli m.in.: przewodniczący – dr Józef Polak (1857-1928), wiceprezes – Stanisław Grochowicz (1858-1938) oraz sekretarz – Janina Michałowska. 
17 lipca 1913 r., przy udziale wielu osób zaproszonych, odbyło się uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego przez ks. prałata Zygmunta Chełmickiego (1851-1922) i zamurowanie aktu erekcyjnego pod budowę gmachu WTH.
Uroczyste otwarcie gmachu WTH nastąpiło 16 grudnia 1915 r. Podczas uroczystości przemówił dr Józef Polak:

Cyt.: „Okres siedemnastoletni naszego istnienia nie był okresem próżniaczym. Organizacyi urzędowej zdrowia publicznego, rzec można, nie miał kraj wcale. Stworzyć jej oczywiście nie mogło i Towarzystwo nasze, ta sfera działalności bowiem nie była mu dozwoloną. Atoli zarówno tu w Warszawie, jak w trzynastu oddziałach prowincyonalnych rozbrzmiał donośnie hejnał zdrowia publicznego, budząc tłumy obojętnych na największe zadania naszego bytu. Z tysięcy rozpraw o zdrowiu na posiedzeniach Towarzystwa i oddziałów z miljonów egzemplarzy sprawozdań o nich w gazetach, z broszur i odezw, zbudowała się najmocniejsza, bo wiecznie – trwała podstawa postępu zdrowia ludu, uświadomienie. Na tym fundamencie powstały Instytucye naszego Towarzystwa, których wartość sięga dziś półtora miljona, cyfry, której nie osiągnęło żadne Towarzystwo Hygieniczne na świecie; na tym również fundamencie powstały inne stowarzyszenia zdrowia publicznego, zadania zaczęły się różniczkować, dając najlepsze świadectwo postępu. I oto równolegle z owemi jałowemi rozprawami, setki tysięcy dorosłych i dzieci po całym kraju, korzystają z urządzeń naszych: matki dostają mleko zdrowe, dzieci odbywają ćwiczenia fizyczne, cierpiący doznają ulgi w lecznicach, lud zaczyna się przyzwyczajać do kąpieli.
Z dniem dzisiejszym Towarzystwo wchodzi w nową fazę, sala ta bowiem da mu możność szerokiego krzewienia żywem słowem zasad hygieny, pracownia, w gmachu tym zbudowana, pozwoli służyć gminom naszymi badaniami wody, czynników chorobotwórczych i produktów spożywczych, niebawem powstanie muzeum hygieny, członkowie uzyskają bibljotekę i czytelnię. Ale sam fakt dzisiejszego zgromadzenia, któremu przewodniczą: Arcypasterz i pierwszy od dawnych lat Prezydent Obywatel stolicy, przewodnicy najwyższych uczelni, przedstawiciele instytucyi, które najhojniej przyczyniły się do zbudowania gmachu tego i całe najszanowniejsze zgromadzenie, które składa się z ofiarodawców i niestrudzonych pracowników naszych, czyż nie stwierdzają, że wśród pożogi i klęsk zniszczenia, kraj nie ustaje w działalności twórczej, mrówczą pracą swą budując przyszłość jaśniejszą. W imieniu więc Towarzystwa: Cześć Wam i dzięki”.

Nie udało się zrealizować, według planu z 1912 r. skrzydła od strony wiaduktu Stanisława Markiewicz. Gmach WTH przetrwał pożogę wojenną, która paradoksalnie uchroniła go przed realizacją nowego projektu przebudowy ulicy Karowej w 1936 r., co wymagałoby zburzenia wiaduktu Stanisława Markiewicza oraz samego gmachu.

 

 

 GMACH PTH - LATA DWUDZIESTE XX w.

 

 

 GMACH PTH - LATA TRZYDZIESTE XX w.

 

 GMACH PTH - WIDOK OD STRONY WISŁY
LATA TRZYDZIESTE XX w.

 

GMACH PTH - WIDOK W STRONĘ WISŁY
OKRES PRZEDWOJENNY

 

GMACH PTH - WIDOK W STRONĘ WISŁY
OKRES PRZEDWOJENNY

 

GMACH PTH - ZDJĘCIE LOTNICZE Z 1946 r.

 

GMACH PTH - ZDJĘCIE LOTNICZE Z 1946 r.

 

GMACH PTH - ZDJĘCIE LOTNICZE Z OK. 1944 r.

 

 

GMACH PTH - WIDOK W STRONĘ WISŁY - LATA DZIEWIĘĆDZIESIĄTE XX w. 

 

GMACH PTH - WIDOK W STRONĘ WISŁY - PRZEŁOM XX / XXI w.

 

  

 GMACH PTH - WIDOK Z PODWÓRZA - LATA DZIEWIĘĆDZIESIĄTE XX w. 

 

GMACH PTH OD UL. KAROWEJ - LATA DZIEWIĘĆDZIESIĄTE XX w. 

WIDOK NA PODWÓRZE GMACHU PTH - PRZED BUDOWĄ NOWEGO SKRZYDŁA
PRZEŁOM XX / XXI w.

 

WIDOK NA PODWÓRZE GMACHU PTH - W TRAKCIE BUDOWY NOWEGO SKRZYDŁA
LUTY 2003

 

WIDOK NA PODWÓRZE GMACHU PTH - W TRAKCIE BUDOWY NOWEGO SKRZYDŁA
KWIECIEŃ 2003
 

GMACH PTH - BUDOWA NOWEGO SKRZYDŁA
GRUDZIEŃ 2002

 

GMACH PTH - BUDOWA NOWEGO SKRZYDŁA
KWIECIEŃ 2003

 

GMACH PTH - BUDOWA NOWEGO SKRZYDŁA
PAŹDZIERNIK 2003

 

 GMACH PTH - WIDOK Z WIADUKTU IM. STANISŁAWA MARKIEWICZA
POCZĄTKI BUDOWY NOWEGO SKRZYDŁA - STYCZEŃ 2003

 

 GMACH PTH - WIDOK Z WIADUKTU IM. STANISŁAWA MARKIEWICZA
NA NOWE SKRZYDŁO - LUTY 2004

 

 GMACH PTH - WIDOK Z WIADUKTU IM. STANISŁAWA MARKIEWICZA
NA NOWE SKRZYDŁO - MAJ 2004

 

 

GMACH PTH - WIDOK WSPÓŁCZESNY

 

GMACH PTH - WIDOK WSPÓŁCZESNY (2013 r.)

 

GMACH PTH - WIDOK WSPÓŁCZESNY (2013 r.)

 

 

Ważniejsze inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego

 

Instytut Higieny Dziecięcej im. barona Leona de Lenvala (vel Löwensteina) w Warszawie (1902/1903).

Projekt działalności instytutu przyjęto z uznaniem wśród założycieli Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego. Stał się on jednym z pierwszych zadań statutowych Towarzystwa, które przyjęło na siebie obowiązki jego organizacji i zarządzania. W tym celu Rada Towarzystwa powołała Komisję złożoną z zastępcy barona de Lenvala, dr Benniego, inż. Kajetana Mościckiego, dr Józefa Polaka, mecenasa Stanisława Libickiego oraz delegata od prezydium Towarzystwa. Pierwsze posiedzenie odbyło się 6 sierpnia 1898 roku, podczas którego przyjęto propozycję Józefa Polaka, aby Instytut był również siedzibą Towarzystwa Higienicznego, ponadto przedstawiono ostateczny plan Instytutu. Budowa gmachu Instytutu Higieny Dziecięcej według projektu Karola Jankowskiego i Franciszka Lilpopa została ukończona w latach 1902/3. W jego wnętrzu znalazły swoje pomieszczenia : ambulatorium, gabinety lekarskie, mieszkania Sióstr Miłosierdzia, biblioteka, sala gimnastyczna, łaźnie kąpielowe, kuchnia a także instytucja tzw. „kropli mleka". Instytut Higieny Dziecięcej w Warszawie powstał dzięki hojnej ofierze barona de Lenvala, którą złożył dla uczczenia pamięci przedwcześnie zmarłej małżonki, obok „Domu dla dzieci po robotnikach" (przez siebie założonego). Filantrop przeznaczył na budowę instytutu 55000 rubli oraz 20000 kapitału żelaznego, od którego odsetki miały być obracane na utrzymanie instytucji. Miejscem na planowany budynek był plac o powierzchni 2600 łokci kw. przy ulicy Litewskiej w pobliżu Marszałkowskiej w Warszawie.

Zarys funkcjonowania takiej instytucji przedstawił baron Leon de Lenval w projekcie jeszcze przed utworzeniem Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego tj. w czerwcu 1898 roku. Jako główny cel działalności Instytutu, jak to wskazuje jego nazwa: „ jest wszczepiać w dzieci praktycznie zasadnicze podstawy hygjeny, a tem samem krzewić i rozpowszechniać takowe w ludności, w tem przekonaniu, że tylko młode pokolenie przyswoiwszy je sobie, na dalsze przenosić je będzie mogło, starszych bowiem ludzi jest trudno w ogóle czegoś nauczyć", „stosować również hygjenę profilaktycznie i uzdrawiać dzieci w doraźnych, nieszpitalnych wypadkach. Dla osiągnięcia tych celów, dzieci obojga płci, od niemowlęcego wieku do lat czternastu, bez różnicy wyznania, znaleźć mają w Instytucie: kąpiele i natryski, poradę lekarską, gimnastykę ortopedyczną, przyrządy ortopedyczne, opatrunki wszelkiego rodzaju, pielęgnowanie zębów przez specjalistów, opatrywanie głów w chorobach pasożytnych, szczepienie ospy, udzielanie bielizny dla zastąpienia zbyt brudnej, udzielanie matkom przy każdej sposobności nauczań, itd..."

 

Muzeum Higieny Ludu w Częstochowie - 1905 r.
Kazimierz Chełchowski

Wielki znawca higieny wsi i najpilniejszy jej badacz. Urodził się w Chojnowie koło Przasnysza, w 1858 r. Wieś, jako splot problemów i zadań społecznych, pozostanie treścią jego życia. Medycynę studiował w Warszawie. W drodze konkursu objął ordynaturę na internie w Szpitalu Dzieciątka Jezus w Warszawie. W sezonie letnim był stałym konsultantem w Nałęczowie. Zapisał się w historii medycyny publikując pierwsze w literaturze studium choroby głodowej. W pracach higienicznych K. Chełchowski stanął u boku dr Józefa Polaka przystępując do grupy skupionej wokół czasopisma „Zdrowie", biorąc udział w dwóch wielkich wystawach higienicznych (1887 i 1896 r.). W Warszawskim Towarzystwie Higienicznym zorganizował i kierował WYDZIAŁEM HIGIENY LUDU. Prace w tym zakresie rozpoczął od skatalogowania problemów i przeglądu piśmiennictwa. Stopniowo jego praca obejmowała cały zakres higieny wsi: - mieszkania, odżywianie, zaopatrzenie w wodę, odzież, czystość osobistą i otoczenia, pracę i wypoczynek, lecznictwo ludowe i zabobony, opiekę lekarską i położniczą, ochronki i szkółki wiejskie, higienę pielgrzymek i uchodźstwa (emigrantów), cmentarze, karczmy, itp. 
Każdą kwestię badano systematycznie, rozpoczynając od diagnozy. Dane zbierano techniką obserwacji, kwestionariuszy, listów. Wyciągano praktyczne wnioski, a rady rozsyłano w teren, ogłaszano w prasie ludowej, podsuwano dziedzicom, proboszczom, nauczycielom. Rady te były konkretne, zawierały szczegóły techniczne i handlowe, wskazywały tanie materiały i proste urządzenia. Demonstrowano to wszystko na wystawach, organizowano na te wystawy wycieczki włościan, rozsyłano plany i kosztorysy chat wiejskich, łaźni, domów pogrzebowych.
K. Chełchowski swój program opracował i ogłosił w 1903 r. realizując go konsekwentnie. 
W 1914 r. na I Zjeździe Higienistów Polskich we Lwowie - K. Chełchowski wygłosił dramatyczny referat o sytuacji warstwy włościańskiej. „Wszędzie - mówił wtedy - lud nasz żyje pod grozą zepchnięcia go na poziom jakiejś niższej rasy, jakichś podludzi przeznaczonych do najcięższych prac i to dopóty tylko, póki się nie da zastąpić ich mniejszym kosztem maszynami; bez lepszych widoków dla przyszłych pokoleń, które czeka raczej szukanie po świecie bodajby tej najgorszej pracy - rola nawozu pod inne ludy..."
Egoizm stanowy - mówił szlachcic Chełchowski - doprowadził do tego, że chłop sam siebie nie ma za człowieka, że wegetuje w kurnej lepiance, nie kąpie się nigdy, myje się wodą wyplutą z gęby na ręce, sypia po kilkoro w jednym wyrku, dzieli izbę z bydlętami, załatwia się za stodołą.
Ale K. Chełchowski wierzył, że chłop dojdzie do człowieczeństwa i trzeba mu w tym pomóc, przede wszystkim poprzez oświatę. Temu przekonaniu dawał czynny wyraz. Należał do najwcześniejszych tajnych stowarzyszeń oświaty ludu, a potem do najaktywniejszych działaczy Polskiej Macierzy Szkolnej. Z tą też nadzieją przykładał się do założenia MUZEUM HIGIENY LUDU w CZĘSTOCHOWIE, planując przy nim cały kombinat zdrowia dla pielgrzymów: noclegownie, gospodę bezalkoholową, łaźnię, pralnię itd.
Zmarł tak jak żył, cicho i samotnie, 12 stycznia 1917 r. Szpital Dzieciątka Jezus uhonorował go marmurową tablicą, a Towarzystwo Higieniczne nadało mu pośmiertnie godność członka honorowego (za życia bronił się przed tym zaszczytem). Pochowano go na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Stare Powązki) w kwaterze 65.

Otwarcie oddziału częstochowskiego Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (WTH), pozwoliło na rozszerzenie prac w kierunku propagandy zasad higieny i odciążyło jednocześnie w tym zakresie Towarzystwo Lekarskie Częstochowskie. Już na początku działalności, zwrócono uwagę, że Częstochowa ze względu na liczny ruch pątniczy jest dobrym miejscem do rozpowszechniania idei higienistów. 20 listopada 1903 roku, na zebraniu oddziału częstochowskiego WTH, przedstawiono po raz pierwszy projekt utworzenia i urządzenia tymczasowego Muzeum Higieny Ludowej w Częstochowie. cyt.: pożądanem jest utworzenie instytucji, która oddałaby niepoślednie usługi w sprawie szerzenia pojęć zdrowotności wśród szerokich warstw ludu wiejskiegoInicjatorem utworzenia muzeum higienicznego był dr Kazimierz Chełchowski. W WTH zorganizował i kierował wydziałem higieny ludu. Wielki znawca higieny wsi i najpilniejszy jej badacz. wieś, jako splot problemów i zadań społecznych, pozostawała treścią jego życia. Marzeniem K. Chełchowskiego było, by każdy pątnik w czasie swego pobytu na jasnej górze zwiedził muzeum i po powrocie do domu krzewił zasady higieny w swojej rodzinnej wiosce. W muzeum miało się znaleźć wszystko, co miało łączność z higieną publiczną i osobistą: tablice i rysunki anatomiczne, ilustrujące budowę i czynności ciała ludzkiego, tablice, wykazujące wartość odżywczą różnych pokarmów i normy w zakresie odżywiania, tablice opisujące walkę z chorobami zakaźnymi, z gruźlicą i z alkoholizmem, higienę skóry, dziecka, sposoby zaopatrywania ludności w zdrową wodę, tablice z rysunkami bakterii, wykresy dotyczące śmiertelności i jej czynniki, modele pomp i łaźni natryskowych, modele szpitali wiejskich, urządzenie pokoju dla chorych, modele budynków szkolnych, typy ławek, modele wzorowych chat wiejskich, tablice pouczające o udzielaniu pierwszej pomocy, narzędzia przeciwpożarowe itp. Kazimierz Chełchowski wykorzystał wszelkie swoje znajomości w Warszawie i Częstochowie. Pomoc przy organizowaniu muzeum okazywali zarówno znani higieniści z Warszawy jak i z oddziałów prowincjonalnych. otrzymano dużo eksponatów po dawnych wystawach higienicznych, wiele otrzymano w darze, niektóre zakupiono. Po upływie roku, w pierwszych miesiącach 1905 roku, tymczasowe Muzeum Higieny Ludu było gotowe do otwarcia. Najwięcej pracy w urządzenie muzeum włożyli inżynierowie: Feliks Oppman oraz Jan Gryżewski z Częstochowy. Po uzyskaniu zgody od gen  gubernatora i władz m. st Częstochowy, muzeum otworzono w wynajętym lokalu przy ul. Wieluńskiej 28. Pomieszczenia muzealne składały się z 3 pokoi na parterze z wejściem od ul. Wieluńskiej; posiadało stałego woźnego, którego przygotowano do oprowadzania zwiedzających. cyt.: "muzeum prezentowało się dość skromnie, było jednak schludne i miłe dla oka i było, w całem znaczeniu tego słowa, ludowem popularnem muzeum higjenicznem, jedynem tegom rodzaju w kongresówce"W dniu 18 czerwca 1905 roku w Częstochowie odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Higieny Ludowej. Przy udziale licznie zgromadzonych zarówno miejscowych członków oddziału WTH jak i przybyłych m.in. z Warszawy, Kalisza, Łodzi i Sosnowca, ks. przeor Euzebiusz Rejman w asyście prezesa WTH Józefa Polaka, prezesa oddz. częstochowskiego WTH inż. Feliksa Oppmana a także prezydenta m.st. Częstochowy  Jana Głazka, przystąpił do uroczystości poświęcenia muzeum, wygłaszając przemowę: "lud nasz, który zachował sąd zdrowy chętnie będzie zwiedzał muzeum i uczył się rzeczy pożytecznych; zrozumie on, że dla nauki i korzyści jego zrobiono to wszystko, będzie też wdzięczny za troskę o niego. słuszną przeto jest rzeczą, abyśmy z bogiem muzeum otwarli, abyśmy przez poświęcenie i modły kościoła błogosławieństwo dla sprawy bożej osiągnęli"

 

BUDYNEK PRZY UL. 3 MAJA 28 W CZĘSTOCHOWIE (DAWNIEJ UL. WIELUŃSKA 28)
MIEJSCE TYMCZASOWEGO MUZEUM HIGIENY LUDOWEJ
 

Zakres tematyki muzeum był bardzo szeroki, gdyż obejmował zarówno higienę życia codziennego włościan jak i też dział higieniczno - dydaktyczny. Ekspozycja dotyczyła np. kwestii:

  • higiena mieszkań i sprzętów domowych wiejskich: plany i modele mieszkań i wzory oddzielnych części budynków, sprzęty i naczynia domowe, grzebienie i szczotki do czesania i do czyszczenia odzieży. 

 

 

PLAN ZAŁOŻENIA NOWEJ WSI Z UWZGLĘDNIENIEM WARUNKÓW:
ZDROWOTNYCH, PRZECIWPOŻAROWYCH I SADOWO - PRZEMYSŁOWYCH
PLAN DOTYCZY 9 ZAGRÓD DLA 10 – 15 MORGOWYCH GOSPODARSTW. ZAGRODY WSZYSTKIE TEGO SAMEGO TYPU, ROZŁOŻONE PO OBU STRONACH DROGI. WJAZD I DROGA ZAPROJEKTOWANE Z BOKU KAŻDEJ ZAGRODY, TUŻ PRZY CHACIE. CAŁĄ GŁĘBOKOŚĆ ZAGRODY ZAJMUJE OGRÓD OWOCOWY. W ŚRODKU DROGI POMIĘDZY STODOŁĄ A CHATĄ STUDNIA NA WZNIESIENIU, WPUSZCZONA W OGRÓD, DLA OBSŁUGI CHATY, GUMNA I POLEWANIA OGRODU. JEDEN I TEN SAM TYP KAŻDEJ ZAGRODY MIAŁ ZABEZPIECZAĆ OD POŻARÓW A MIESZKAŃCOM MIAŁ ZAPEWNIĆ LEPSZE WARUNKI HIGIENICZNE.
Projekt Ksawerego Dyonizego Makowo – Makowskiego

 

PLAN CHATY ZDROWOTNEJ DLA JEDNEJ RODZINY WŁOŚCIAŃSKIEJ
Projekt Ksawerego Dyonizego Makowo – Makowieckiego

 

PROJEKT CHATY POLSKIEJ Z 1904 r.
Projekt Ksawerego Dyonizego Makowo – Makowieckiego

MODEL WZOROWEJ CHATY POLSKIEJ.
Projekt Ksawerego Dyonizego Makowo – Makowieckiego

Przykładowy opis modelu wzorowej chaty polskiej
Wykonany z blachy. Chata drewniana z gankiem o ścianach 7 calowych, budowana „w węgieł” wystający ale ścięty na dół aby woda nie wsiąkała w ściany. Chata o wymiarach 10,8 m. dł. i 7,34 m. szer. Fundamenty wzniesione nad poziom ziemi na 0,54 m ze spadkami w celu odprowadzenia wody. W cokole fundamentów wentylatory wpuszczające powietrze z zewnątrz pod podłogi (zabezpieczenie prze grzybem) łączą się z wentylatorem w kominie i wychodzą ponad dach obok kanału dymowego. Dach pod dachówkę lub blachę. W izbach kąty duże , przystosowane do łóżek rozsuwanych, okna szerokie i wysokie, podwójne letnie i zimowe, okute do otwierania z lufcikami i okiennicami. 

 

 

STUDNIA GROMADZKA,
CEMENTOWA Z WYCIĄGIEM KOŁOWROTOWYM

 

STUDNIA GROMADZKA Z ŻURAWIEM,
DREWNIANA OBUDOWA ŚCIAN

 

  • higiena pokarmów i napojów: okazy, modele i rysunki dobrze i źle wypieczonego chleba, żyta, zawierającego sporysz; grzyby jadalne i trujące; modele mięsa zakażonego, chorych kartofli i innych produktów surowych; okazy zafałszowania produktów spożywczych, produktów spożywczych barwionych szkodliwymi farbami; tablice poglądowe ilustrujące skutki pijaństwa i nadmiernego palenia tytoniu.

 

PRZYKŁADOWE TABLICE POGLĄDOWE PASOŻYTÓW I DROBNOUSTROJÓW AUTORSTWA DR. ALEKSANDRA ŻURAKOWSKIEGO, OFIAROWANE MUZEUM HIGIENICZNEMU

 

BUDOWA I WEWNĘTRZNY USTRÓJ SKÓRY PRZECIĘCIE PIONOWE WIDZIANE POD SZKŁEM POWIĘKSZAJĄCYM

 

SAMICA ŚWIERZBOWCA (OD STRONY BRZUCHA)

Skutki nagromadzenia się brudu na skórze:
„do warstw lepkich, tłustych przystają i tu się lęgną pasorzytne grzybki i zwierzątka, przedewszystkiem zaś wszy i świerzbowce”

  • higiena ubrania:  okazy odzieży i obuwia prawidłowego i nieprawidłowego, tkanin barwionych szkodliwymi substancjami utrzymanie czystości ciała: plany i modele urządzeń wzorowych do zaopatrywania się w wodę, rysunki i modele łaźni i zakładów kąpielowych

 PRZYKŁADOWA ŁAŹNIA WIEJSKA W CIELEŚNICY

„Najważniejszymi zaletami dobrej łaźni są: umiarkowane ciepło, przyjemna para i czystość powietrza, któremu wolnem być winno od swędu, czadu t. j. gazu węglanego. (...) zależnem to jest od dobrej budowy pieca, służącego do wydzielania pary. (...) opierając się na planach byłej II warszawskiej wystawy higienicznej i na modelu łaźni (...) właściciel dóbr Cieleśnica w guberni siedleckiej (...) zbudował prostą, tanią i niewielką łaźnię wiejską w której piec nie dymi, daje czystą parę z kamieni i utrzymuje długo ciepło. (...) łaźnia zbudowana została na gruncie piaszczysto gliniastym w odległości 8 m. od stawu, którego woda służy do użytku łaźni. Budynek łaźni przedstawia prostokąt dł. 11,6 m., szer. 5,85 m. i wys. 2,37 m. Wybudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej; fundamenty i cokół z kamienia łupanego, również na zaprawie wapiennej. Ściany od wewnątrz i zewnątrz wyprawione także zaprawą wapienną; posadzka z cegły na płask, z zalaniem cienką warstwą zaprawy cementowej. Grubość murów zewnętrznych dwie cegły. Strop z belek drewnianych z pułapem ułożonym nad belkami po polsku. Nad pułapem polepa grubości 15 cm. konstrukcja dachu kielbelkowa z pokryciem gontem”

ŁAŹNIA W CIELEŚNICY. PRZEKRÓJ PO LINI

ŁAŹNIA W CIELEŚNICY PLAN SYTUACYJNY

 

PRZYKŁADOWE POMIESZCZENIA I URZĄDZENIA W ŁAŹNI

MYDLICA

„Mydlica – dł. 4,65 m., szer. 3,5 m. powierzchnia 16,28 m. kw., ogrzana piecem wspólnym z rozbieralnią i ciepłem od kotła. Znajdują się w niej: stągiew do zimnej wody, także dla gorącej; wanna drewniana i ławka. Na podłodze chodnik z 2 desek. W stągwi z zimną wodą przymocowana jest pompka, zapomocą której z tejże stągwi woda pompuje się do stągwi pomieszczonej na poddaszu do prysznica.”

 

ZDJĘCIE PIECA W ŁAŹNI W CIELEŚNICY

„Piec z cegły zwykłej, palonej. dł. pieca paleniskowego 1,7 m. Ściany grubości 50 cm. Ciąg bardzo dobry”

 

WNĘTRZNE PARNICY

„Parnica – dł. 4,65 m., szer. 2,70 m. W niej znajdują się: piec z kamieniem dla wytwarzania pary, z paleniskiem pod kotłem od strony łazienki, ławki z 3 piętrami, stągiew do gorącej wody i 4 szkopki.”

 

RYSUNEK PIECA W PARNICY

Skraplanie wodą kamieni w piecach w parnicy. Piec opasany czterema obręczami, sklepienie ceglane. Palenisko ze strony mydlicy ogrzewa kocioł i podchodzi pod kamienie, które ogrzewa przez otwory w sklepieniu pod kamieniami.

  • higiena wychowawcza, ochron i szkółek wiejskich: okazy przedmiotów odnoszących się do wychowania dzieci i pielęgnowania niemowląt, modele i rysunki ochron i ich urządzenia wewnętrznego, modele i rysunki budowli szkolnych a także sprzętów szkolnych zachowanie przepisów higieny przy chorobach zakaźnych w celu ustrzeżenia się od tych chorób
  • higiena szpitalna i ratownictwo: modele i rysunki budowli szpitalnych, przede wszystkim najprostszych mebli i sprzętów dla chorych, rysunki i przedmioty dotyczące ratownictwa
 

 

 
12of 2  index.php?id_menu_left=5&id_info=1&str_glowna=2&id_typ_obslugi=3&sub_id_info_d=&id_info_o=0&id_oddz=23&o_firmaPage=2 index.php?id_menu_left=5&id_info=1&str_glowna=2&id_typ_obslugi=3&sub_id_info_d=&id_info_o=0&id_oddz=23&o_firmaPage=2
 
 
 

Copyright © 2014 Polskie Towarzystwo Higieniczne ul. Karowa 31, 00-324 Warszawa